ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ: പശ്ചിമേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെ മാറ്റിമറിച്ച വിപ്ലവകാരി; അമേരിക്കയുടെ കണ്ണിലെ കരട്

പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ഒരു യുഗം അവസാനിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്തകൾ പുറത്തുവരുമ്പോൾ, അത് കേവലം ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ അന്ത്യമല്ല, മറിച്ച് ദശകങ്ങളായി നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ കൂടി പതനമാണ്. 1989 മുതൽ ഇറാന്റെ അനിഷേധ്യ നേതാവായിരുന്ന ഖാംനഈയുടെ ജീവിതം വിപ്ലവത്തിന്റെയും യുദ്ധത്തിന്റെയും നിരന്തരമായ പ്രതിരോധത്തിന്റെയും കഥയാണ്.

1939-ൽ മശ്ഹദിലെ ഒരു ഷിയാ പണ്ഡിത കുടുംബത്തിലാണ് ഖാംനഈ ജനിച്ചത്. മതപണ്ഡിതനായിരുന്ന പിതാവിൽ നിന്ന് തന്നെയായിരുന്നു പ്രാഥമിക വിജ്ഞാനീയാഭ്യസനം. തുടർന്ന് നജഫിലും ഖുമിലും ഉപരിപഠനം നടത്തിയ അദ്ദേഹം ആയത്തുല്ല ഖൊമേനിയുടെ ഏറ്റവും അടുത്ത അനുയായിയായി മാറി. പഹ്‌ലവി രാജഭരണത്തിന്റെ പാശ്ചാത്യ അനുകൂല നിലപാടുകളെ എതിർത്ത ഖാംനഈ പലതവണ തടവിലാക്കപ്പെടുകയും നാടുകടത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവം വിജയിച്ചതോടെ ഖാംനഈ ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തിൽ പ്രധാനിയായി.

വിപ്ലവാനന്തരം പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായും റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡിന്റെ മേധാവിയായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1981-ൽ ഇറാൻ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹം എട്ടു വർഷം നീണ്ട ഇറാഖ്-ഇറാൻ യുദ്ധകാലത്ത് രാജ്യത്തെ നയിച്ചു. ഈ യുദ്ധകാലത്തെ അനുഭവങ്ങളാണ് ഖാംനഈയുടെ പാശ്ചാത്യ വിരുദ്ധതയുടെ അടിസ്ഥാനം. ഇറാഖിന് അമേരിക്കയും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും നൽകിയ പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തിൽ പാശ്ചാത്യരോടുള്ള കടുത്ത അവിശ്വാസം വളർത്തി. ഇറാന്റെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ സ്വയംപര്യാപ്തതയും പ്രതിരോധവും അനിവാര്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു.

വിപ്ലവത്തിന്റെ പിൻഗാമി

1989-ൽ ആയത്തുല്ല ഖൊമേനിയുടെ മരണശേഷം ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവായി ഖാംനഈ ചുമതലയേറ്റു. ഖൊമേനിയുടെ അത്ര തന്നെ വ്യക്തിപ്രഭാവമില്ലാതിരുന്നിട്ടും, ഇറാന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണസംവിധാനത്തെ തന്റെ വരുതിയിലാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. ഭരണകൂടം, സൈന്യം, നിയമനിർമ്മാണ സഭ, നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ എന്നിവയുടെയെല്ലാം അന്തിമ നിയന്ത്രണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈകളിലായി. 36 വർഷം നീണ്ട ഭരണത്തിലൂടെ ഇറാന്റെ ഓരോ ചലനങ്ങളെയും അദ്ദേഹം നിയന്ത്രിച്ചു.

ഖാംനഈയുടെ ഏറ്റവും വലിയ തന്ത്രപ്രധാനമായ നീക്കമായിരുന്നു ‘പ്രതിരോധത്തിന്റെ അച്ചുതണ്ട്’ (Axis of Resistance) എന്ന സഖ്യം. ലബനനിലെ ഹിസ്ബുല്ല, ഫലസ്തീനിലെ ഹമാസ്, യമനിലെ ഹൂതികൾ, സിറിയയിലെ ഭരണകൂടം എന്നിവയെ കൂട്ടിയിണക്കി അദ്ദേഹം പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ഇറാന്റെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിച്ചു. ജനറൽ ഖാസിം സുലൈമാനിയെന്ന തന്റെ വിശ്വസ്തനായ സൈനിക തലവനിലൂടെ ഇറാന്റെ അതിർത്തികൾക്ക് അപ്പുറം ഒരു സുരക്ഷാ വലയം അദ്ദേഹം തീർത്തു. ഇസ്റാഈലിനും അമേരിക്കയ്ക്കുമെതിരായ ഈ നിഴൽയുദ്ധം ദശകങ്ങളോളം തുടർന്നു.

ഖാംനഈയുടെ ഭരണകാലം ഉപരോധങ്ങളുടെയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളുടെയും കൂടിയായിരുന്നു. ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയ ഉപരോധങ്ങൾ രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തികമായി തളർത്തി. 2015-ൽ ഹസ്സൻ റൂഹാനിയുടെ ഭരണകാലത്ത് ഒപ്പുവെച്ച ആണവ കരാർ (JCPOA) ഒരു വലിയ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. കടുത്ത അമേരിക്കൻ വിരുദ്ധനായിട്ടും, രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ഖാംനഈ ഈ കരാറിന് പച്ചക്കൊടി കാട്ടി. എന്നാൽ, 2018-ൽ ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് കരാറിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതോടെ ഖാംനഈ കൂടുതൽ കടുത്ത നിലപാടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.

തന്റെ രാജ്യം ഒരിക്കലും അമേരിക്കയ്ക്ക് മുന്നിൽ കീഴടങ്ങില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ‘പ്രതിരോധ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ’ എന്ന ആശയത്തിലൂടെ ഉപരോധങ്ങളെ മറികടക്കാൻ അദ്ദേഹം ജനങ്ങളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണം വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അമേരിക്കയെ അദ്ദേഹം വെല്ലുവിളിച്ചു. എന്നാൽ ഈ നയങ്ങൾ ഇറാന്റെ സാമ്പത്തിക നിലയെ കൂടുതൽ മോശമാക്കി.

ആഭ്യന്തര പ്രക്ഷോഭങ്ങളും മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളും

പുറത്ത് നിന്നുള്ള ഭീഷണികളെക്കാൾ ഖാംനഈയെ ഭയപ്പെടുത്തിയത് ഉള്ളിൽ നിന്നുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങളായിരുന്നു. 2009-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ക്രമക്കേടിനെതിരായ ‘ഗ്രീൻ മൂവ്‌മെന്റ്’, 2022-ലെ മഹ്സ അമീനിയുടെ മരണത്തിന് പിന്നാലെ ഉണ്ടായ ഹിജാബ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ എന്നിവ ഇറാന്റെ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ വലിയ ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളായിരുന്നു. ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങളെയെല്ലാം റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡിനെ ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം അടിച്ചമർത്തി.